Ο στρεπτόκοκκος της ομάδας Α (Group A Streptococcus – GAS ή Streptococcus pyogenes) είναι ένα βακτήριο που προκαλεί συχνά λοιμώξεις στα παιδιά, ιδιαίτερα κατά τη σχολική ηλικία.
Η πιο γνωστή είναι η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, ενώ το ίδιο βακτήριο μπορεί να προκαλέσει οστρακιά και ορισμένες λοιμώξεις του δέρματος, όπως το μολυσματικό κηρίο. Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων οι λοιμώξεις αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά. Πολύ σπανιότερα, ο στρεπτόκοκκος μπορεί να προκαλέσει σοβαρή, διεισδυτική λοίμωξη. Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας
Για τον γονέα, επομένως, το σημαντικό δεν είναι να φοβάται κάθε πονόλαιμο, αλλά να γνωρίζει πότε ένα παιδί χρειάζεται εξέταση και πότε η γενική του κατάσταση απαιτεί άμεση αξιολόγηση.
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει;
Η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα μπορεί να εμφανιστεί με αιφνίδιο πονόλαιμο, πόνο κατά την κατάποση, πυρετό, διογκωμένους λεμφαδένες στον λαιμό και ερυθρότητα ή εξίδρωμα στις αμυγδαλές.
Σε ορισμένα παιδιά συνυπάρχουν πονοκέφαλος, κοιλιακό άλγος, ναυτία ή έμετος.
Όταν η λοίμωξη συνοδεύεται από το χαρακτηριστικό λεπτό, τραχύ στην αφή εξάνθημα, μπορεί να πρόκειται για οστρακιά.
Αντίθετα, συμπτώματα όπως βήχας, συνάχι, βραχνάδα ή επιπεφυκίτιδα συνηγορούν περισσότερο υπέρ μιας ιογενούς λοίμωξης παρά μιας τυπικής στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας. CDC
Κάθε πονόλαιμος είναι στρεπτόκοκκος;
Όχι. Στην πραγματικότητα, πολλοί πονόλαιμοι στα παιδιά προκαλούνται από ιούς και δεν χρειάζονται αντιβιοτικό.
Όταν δεν υπάρχουν σαφή συμπτώματα ιογενούς λοίμωξης, η κλινική εικόνα από μόνη της δεν αρκεί πάντοτε για να διακρίνουμε με βεβαιότητα μια ιογενή από μια στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα. Ανάλογα με την ηλικία και τα συμπτώματα του παιδιού, ο παιδίατρος μπορεί να κρίνει ότι χρειάζεται
rapid strep test ή καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος.
CDC
Ιδιαίτερα στα παιδιά και στους εφήβους, όταν ένα rapid test είναι αρνητικό αλλά εξακολουθεί να υπάρχει κλινική υποψία, μπορεί να χρειαστεί επιβεβαίωση με καλλιέργεια. CDC
Πότε χρειάζεται αντιβίωση;
Όταν επιβεβαιωθεί στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, χορηγείται η κατάλληλη αντιβιοτική θεραπεία.
Η θεραπεία μειώνει τη διάρκεια των συμπτωμάτων, περιορίζει τη μετάδοση του βακτηρίου και μειώνει τον κίνδυνο ορισμένων επιπλοκών. Είναι σημαντικό το αντιβιοτικό να λαμβάνεται στη σωστή δόση και για όσο διάστημα έχει συστήσει ο γιατρός. CDC
Αντίθετα, τα αντιβιοτικά δεν πρέπει να χορηγούνται «προληπτικά» σε κάθε παιδί με πονόλαιμο, ούτε επειδή κάποιο άλλο παιδί στην τάξη διαγνώστηκε με στρεπτόκοκκο.
Η σωστή χρήση των αντιβιοτικών προστατεύει τόσο το συγκεκριμένο παιδί όσο και τη δημόσια υγεία.
Πώς μεταδίδεται;
Ο στρεπτόκοκκος ομάδας Α μεταδίδεται κυρίως από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων και άμεσης επαφής με εκκρίσεις. Μπορεί επίσης να μεταδοθεί με επαφή με μολυσμένες δερματικές βλάβες. CDC
Η στενή επαφή διευκολύνει τη μετάδοση, γι’ αυτό και οι λοιμώξεις εμφανίζονται συχνότερα σε περιβάλλοντα όπου πολλά παιδιά βρίσκονται μαζί, όπως σχολεία και παιδικοί σταθμοί. CDC
Απλά μέτρα μπορούν να περιορίσουν τη διασπορά: καλό πλύσιμο των χεριών, κάλυψη του βήχα και του φτερνίσματος και αποφυγή κοινής χρήσης ποτηριών, μαχαιροπίρουνων και τροφής με άτομο που νοσεί.
CDC
Πότε μπορεί το παιδί να επιστρέψει στο σχολείο;
Μετά την έναρξη της κατάλληλης αντιβιοτικής θεραπείας, η μεταδοτικότητα μειώνεται σημαντικά.
Οι τρέχουσες οδηγίες του CDC αναφέρουν ότι παιδί με στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα μπορεί να επιστρέψει στο σχολείο ή στον παιδικό σταθμό όταν
είναι απύρετο και έχουν περάσει τουλάχιστον 12–24 ώρες από την έναρξη της κατάλληλης αντιβιοτικής αγωγής. Το παιδί θα πρέπει βεβαίως να αισθάνεται αρκετά καλά ώστε να συμμετέχει στις δραστηριότητές του. CDC
Ο παιδίατρος μπορεί να δώσει ειδικότερη οδηγία ανάλογα με την κλινική εικόνα και τις συνθήκες στο σχολείο ή στον παιδικό σταθμό.
Χρειάζονται αντιβίωση τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας;
Συνήθως όχι.
Οι στενές επαφές ενός παιδιού με μια συνηθισμένη στρεπτοκοκκική λοίμωξη δεν λαμβάνουν κατά κανόνα προληπτική αντιβίωση μόνο και μόνο επειδή εκτέθηκαν στον στρεπτόκοκκο. Εάν εμφανίσουν συμπτώματα, χρειάζεται αξιολόγηση. CDC
Διαφορετική αντιμετώπιση μπορεί να χρειαστεί σε ειδικές περιπτώσεις σοβαρής διεισδυτικής νόσου ή όταν στο στενό περιβάλλον υπάρχουν άτομα με συγκεκριμένους παράγοντες αυξημένου κινδύνου. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι οδηγίες δίνονται εξατομικευμένα από τους θεράποντες ιατρούς και τις αρμόδιες υπηρεσίες δημόσιας υγείας. CDC
Τι είναι ο διεισδυτικός στρεπτόκοκκος (iGAS);
Πολύ σπάνια, ο στρεπτόκοκκος ομάδας Α μπορεί να περάσει σε σημεία του οργανισμού όπου φυσιολογικά δεν υπάρχουν βακτήρια και να προκαλέσει
διεισδυτική λοίμωξη (invasive Group A Streptococcal disease – iGAS).
Πρόκειται για διαφορετική κατάσταση από τη συνηθισμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα. Μπορεί να εκδηλωθεί με σοβαρές λοιμώξεις, όπως βακτηριαιμία/σήψη, πνευμονία, νεκρωτική λοίμωξη μαλακών μορίων ή στρεπτοκοκκικό σύνδρομο τοξικής καταπληξίας. Οι καταστάσεις αυτές είναι
σπάνιες αλλά σοβαρές και απαιτούν άμεση νοσοκομειακή αντιμετώπιση. CDC
Το γεγονός ότι ένα παιδί έχει μια κοινή στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα
δεν σημαίνει ότι πρόκειται να αναπτύξει διεισδυτική νόσο.
Ποια συμπτώματα πρέπει να ανησυχήσουν τους γονείς;
Περισσότερο από έναν συγκεκριμένο αριθμό πυρετού, έχει σημασία η
γενική εικόνα του παιδιού.
Άμεση ιατρική εκτίμηση χρειάζεται όταν ένα παιδί παρουσιάζει σημαντική επιδείνωση της γενικής του κατάστασης, δυσκολία στην αναπνοή, ασυνήθιστη υπνηλία ή δυσκολία στην αφύπνιση, αδυναμία λήψης υγρών, έντονο ή ταχέως επιδεινούμενο πόνο, ή ταχεία επιδείνωση μιας δερματικής λοίμωξης.
Επίσης, εάν ένα παιδί που λαμβάνει αντιβίωση για επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική λοίμωξη δεν παρουσιάζει βελτίωση ή επιδεινώνεται, χρειάζεται νέα επικοινωνία με τον παιδίατρο. Το CDC συστήνει επικοινωνία με επαγγελματία υγείας εάν το παιδί δεν αισθάνεται καλύτερα μετά από 48 ώρες αντιβιοτικής θεραπείας. CDC
Υπάρχει εμβόλιο για τον στρεπτόκοκκο;
Σήμερα δεν υπάρχει διαθέσιμο εγκεκριμένο εμβόλιο έναντι του στρεπτόκοκκου ομάδας Α. Η ανάπτυξη εμβολίου αποτελεί ενεργό πεδίο έρευνας και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει θέσει την ανάπτυξη εμβολίων GAS μεταξύ των σχετικών ερευνητικών προτεραιοτήτων. World Health Organization
Μέχρι να υπάρξει αποτελεσματικό εμβόλιο, η πρόληψη βασίζεται κυρίως στην καλή υγιεινή, στην έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και στη σωστή διάγνωση και θεραπεία των στρεπτοκοκκικών λοιμώξεων. CDC
Τι πρέπει να θυμούνται οι γονείς
Ο στρεπτόκοκκος είναι συχνός στα παιδιά και στις περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά. Δεν χρειάζεται κάθε πονόλαιμος αντιβιοτικό και δεν χρειάζεται κάθε επαφή με κρούσμα να προκαλεί ανησυχία ή να οδηγεί σε προληπτική θεραπεία.
Αυτό που έχει σημασία είναι η σωστή αξιολόγηση του παιδιού, η επιβεβαίωση της διάγνωσης όταν ενδείκνυται και η έγκαιρη θεραπεία όταν πράγματι πρόκειται για στρεπτοκοκκική λοίμωξη.
Όταν όμως ένα παιδί φαίνεται σημαντικά πιο άρρωστο από ό,τι θα περιμέναμε από μια συνηθισμένη λοίμωξη ή η κατάστασή του επιδεινώνεται γρήγορα, δεν περιμένουμε — ζητάμε άμεσα ιατρική εκτίμηση.