Οι πρώτες κουταλιές είναι ένα σημαντικό ορόσημο στη ζωή ενός μωρού — και συχνά συνοδεύονται από πολλές ερωτήσεις.
«Με ποια τροφή να ξεκινήσω;»
«Πρέπει όλα να είναι αλεσμένα;»
«Πότε μπορώ να δώσω αυγό, ψάρι ή ξηρούς καρπούς;»
«Πόσο πρέπει να τρώει;»
«Και αν δεν θέλει να φάει;»
Η εισαγωγή στερεών τροφών, ή πιο σωστά η έναρξη της συμπληρωματικής διατροφής, δεν σημαίνει ότι το γάλα σταματά και αντικαθίσταται απότομα από το φαγητό. Είναι μια σταδιακή μετάβαση, κατά την οποία το μωρό ανακαλύπτει νέες γεύσεις και υφές, μαθαίνει να μασά και να καταπίνει διαφορετικές τροφές και αρχίζει σιγά σιγά να συμμετέχει στο οικογενειακό τραπέζι.
Και όπως συμβαίνει με πολλά πράγματα στην ανάπτυξη, δεν ακολουθούν όλα τα μωρά ακριβώς το ίδιο πρόγραμμα.
Πότε ξεκινάμε τις στερεές τροφές;
Για τα περισσότερα υγιή βρέφη, η εισαγωγή των στερεών τροφών ξεκινά
περίπου στην ηλικία των 6 μηνών. Στην ηλικία αυτή το μητρικό γάλα ή το βρεφικό γάλα σε σκόνη δεν επαρκούν πλέον από μόνα τους για να καλύψουν όλες τις διατροφικές ανάγκες του βρέφους και χρειάζεται η προσθήκη άλλων τροφών.
Δεν κοιτάμε όμως μόνο το ημερολόγιο.
Το μωρό πρέπει να έχει αποκτήσει την απαραίτητη αναπτυξιακή ετοιμότητα: να έχει ικανοποιητική στήριξη κεφαλής, να μπορεί να κάθεται με υποστήριξη ή μόνο του με σταθερότητα, να δείχνει ενδιαφέρον για το φαγητό και να μπορεί να μεταφέρει και να καταπίνει την τροφή αντί να τη σπρώχνει συνεχώς έξω με τη γλώσσα.
Η εισαγωγή συμπληρωματικών τροφών πριν από τους 4 μήνες δεν συνιστάται. CDC
Με ποια τροφή πρέπει να ξεκινήσουμε;
Δεν υπάρχει μία υποχρεωτική πρώτη τροφή ούτε μια συγκεκριμένη σειρά που πρέπει να ακολουθήσουν όλα τα μωρά.
Μπορούμε να ξεκινήσουμε με κατάλληλα προετοιμασμένα λαχανικά, φρούτα, δημητριακά, κρέας, ή άλλες θρεπτικές τροφές, ανάλογα με τις συνήθειες και τη διατροφή της οικογένειας. Οι σύγχρονες οδηγίες δεν απαιτούν να προηγηθούν τα φρούτα ή τα λαχανικά ούτε να ακολουθηθεί ένα συγκεκριμένο «πρωτόκολλο» τροφών.
Από νωρίς έχει σημασία να προσφέρουμε ποικιλία γεύσεων και τροφών και όχι να περιοριζόμαστε για εβδομάδες σε φρουτόκρεμες ή κρέμες δημητριακών.
Στην αρχή, το μωρό μαθαίνει — δεν εξετάζεται
Οι πρώτες ημέρες δεν έχουν στόχο να αντικαταστήσουμε ένα ολόκληρο γεύμα γάλακτος.
Ξεκινάμε με μικρές ποσότητες και τις αυξάνουμε σταδιακά, παρακολουθώντας το μωρό. Μία ή δύο κουταλιές μπορεί αρχικά να είναι αρκετές. CDC
Κάποια μωρά ενθουσιάζονται από την πρώτη ημέρα. Άλλα κάνουν γκριμάτσες, φτύνουν το φαγητό ή χρειάζονται πολλές επαναλαμβανόμενες επαφές με μια νέα γεύση μέχρι να την αποδεχθούν.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «δεν τους αρέσει».
Η εξοικείωση με το φαγητό είναι διαδικασία μάθησης.
Το γάλα συνεχίζει να είναι σημαντικό
Η έναρξη στερεών τροφών δεν σημαίνει διακοπή του θηλασμού.
Ο θηλασμός μπορεί να συνεχιστεί παράλληλα με τις συμπληρωματικές τροφές όσο επιθυμούν μητέρα και παιδί. Ο ΠΟΥ συστήνει συνέχιση του θηλασμού μέχρι τα 2 χρόνια ή και περισσότερο.
Για τα βρέφη που δεν θηλάζουν, το κατάλληλο βρεφικό γάλα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό μέρος της διατροφής τους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής. Μεταξύ 6 και 12 μηνών, το μητρικό γάλα ή το βρεφικό γάλα σε σκόνη εξακολουθούν να παρέχουν σημαντικό μέρος των διατροφικών αναγκών, ενώ οι στερεές τροφές αποκτούν σταδιακά μεγαλύτερο ρόλο.
Το φρέσκο αγελαδινό ή κατσικίσιο γάλα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως κύριο ρόφημα πριν από τους 12 μήνες. Αυτό δεν σημαίνει ότι απαγορεύονται όλα τα γαλακτοκομικά το παστεριωμένο γιαούρτι χωρίς πρόσθετη ζάχαρη και κατάλληλα τυριά μπορούν να ενταχθούν νωρίτερα στη συμπληρωματική διατροφή.
Δώστε ιδιαίτερη σημασία στον σίδηρο
Μετά τους πρώτους μήνες της ζωής, οι ανάγκες του βρέφους σε ορισμένα θρεπτικά συστατικά αυξάνονται και ο σίδηρος έχει ιδιαίτερη σημασία.
Γι’ αυτό η συμπληρωματική διατροφή δεν πρέπει να αποτελείται μόνο από φρούτα και λαχανικά.
Χρειάζεται να περιλαμβάνει κατάλληλες για την ηλικία τροφές πλούσιες σε σίδηρο, όπως κρέας, όσπρια και εμπλουτισμένα με σίδηρο βρεφικά δημητριακά, καθώς και άλλες πηγές πρωτεΐνης. Η ESPGHAN επίσης τονίζει ότι όλα τα βρέφη πρέπει να λαμβάνουν συμπληρωματικές τροφές πλούσιες σε σίδηρο.
Αλεσμένα ή κομμάτια;
Δεν υπάρχει λόγος ένα μωρό να παραμένει για πολλούς μήνες αποκλειστικά σε τελείως πολτοποιημένες τροφές.
Στην αρχή μπορεί να χρειάζεται μαλακή, πολτοποιημένη ή λιωμένη τροφή. Καθώς όμως αναπτύσσονται οι δεξιότητές του, προχωρούμε σταδιακά σε
πιο παχιές, ανομοιογενείς και τελικά μαλακές στερεές υφές.
Η έκθεση σε διαφορετικές υφές αποτελεί μέρος της μάθησης του φαγητού.
Και τι γίνεται με την εισαγωγή στερεών τροφών καθοδηγούμενη από το βρέφος ή Baby-Led Weaning;
Η εισαγωγή στερεών τροφών καθοδηγούμενη από το βρέφος ή Baby-Led Weaning (BLW) είναι ένας τρόπος εισαγωγής τροφών στον οποίο το μωρό τρώει μόνο του κατάλληλα μαλακά κομμάτια τροφής αντί να τρέφεται αποκλειστικά με πολτοποιημένο φαγητό από κουτάλι.
Δεν χρειάζεται να επιλέξουμε «στρατόπεδο».
Μια οικογένεια μπορεί να χρησιμοποιήσει κουτάλι, finger foods ή
συνδυασμό των δύο, ανάλογα με την αναπτυξιακή ετοιμότητα και τις προτιμήσεις του παιδιού και της οικογένειας. Το NHS επισημαίνει ότι δεν υπάρχει μία σωστή μέθοδος· μεγαλύτερη σημασία έχει η ποικιλία και η επαρκής πρόσληψη θρεπτικών συστατικών.
Όποια μέθοδος κι αν επιλεγεί, η ασφάλεια από πνιγμονή είναι αδιαπραγμάτευτη.
Τι γίνεται με τις αλλεργιογόνες τροφές;
Εδώ έχουν αλλάξει αρκετά οι παλαιότερες αντιλήψεις.
Δεν συστήνουμε πλέον να καθυστερούμε χωρίς λόγο την εισαγωγή τροφών όπως καλά μαγειρεμένο αυγό, ξηρούς καρπούς, ψάρι, σιτάρι και άλλα δυνητικά αλλεργιογόνα τρόφιμα.
Μπορούν να εισαχθούν μαζί με τις υπόλοιπες συμπληρωματικές τροφές, σε μορφή κατάλληλη για την ηλικία.
Ειδικά το φυστίκι δεν δίνεται ποτέ ολόκληρο. Μπορεί να προσφερθεί σε ασφαλή μορφή, για παράδειγμα ως λεία πάστα κατάλληλα αραιωμένη ή αναμεμειγμένη με άλλη τροφή.
Σε βρέφη με σοβαρό έκζεμα, ήδη γνωστή τροφική αλλεργία ή άλλους σημαντικούς παράγοντες κινδύνου, ο τρόπος και ο χρόνος εισαγωγής ορισμένων αλλεργιογόνων τροφών πρέπει να συζητηθούν προηγουμένως με τον παιδίατρο.
Χρειάζεται κάθε νέα τροφή να περιμένει τρεις ημέρες;
Η παλιά πρακτική να εισάγεται μία καινούρια τροφή και να περιμένουμε αρκετές ημέρες πριν από κάθε επόμενη είχε κυρίως στόχο να είναι ευκολότερο να αναγνωριστεί ποια τροφή προκάλεσε πιθανή αντίδραση.
Το CDC εξακολουθεί να προτείνει, στην αρχική φάση, την εισαγωγή τροφών ενός συστατικού και αναμονή 3–5 ημερών μεταξύ νέων τροφών για την παρακολούθηση πιθανών αλλεργικών αντιδράσεων.
Στην πράξη, όμως, το πρόγραμμα πρέπει να εξατομικεύεται.
Πώς θα καταλάβω ότι χόρτασε;
Ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που μπορούμε να διδάξουμε από την αρχή είναι μια υγιής σχέση με το φαγητό.
Ο γονέας αποφασίζει τι, πότε και πού θα προσφέρει. Το μωρό μάς δείχνει αν και πόσο θέλει να φάει.
Όταν ανοίγει το στόμα, στρέφεται προς το φαγητό ή δείχνει ενδιαφέρον, μπορεί να θέλει περισσότερο. Όταν κλείνει το στόμα, γυρίζει το κεφάλι, απομακρύνει το κουτάλι ή χάνει το ενδιαφέρον του, μπορεί να μας λέει ότι χόρτασε.
Ο ΠΟΥ συστήνει να αναγνωρίζουμε και να ανταποκρινόμαστε στα σημάδια πείνας και κορεσμού του παιδιού responsive feeding.
Δεν χρειάζεται «άλλη μία κουταλιά για τη μαμά».
Το άδειο πιάτο δεν είναι ο στόχος.
Νερό, χυμοί και άλλα ροφήματα
Από την έναρξη της συμπληρωματικής διατροφής μπορούμε να προσφέρουμε μικρές ποσότητες νερού. Το CDC αναφέρει περίπου 120–240 ml νερού ημερησίως για την ηλικία 6–12 μηνών, χωρίς αυτό να αποτελεί ποσότητα που πρέπει να πιεστεί το βρέφος να καταναλώσει.
Οι χυμοί δεν χρειάζονται πριν από τον πρώτο χρόνο, ακόμη και αν είναι 100% φυσικοί. Το ολόκληρο φρούτο είναι προτιμότερο.
Αναψυκτικά, ζαχαρούχα ροφήματα και άλλα ποτά με πρόσθετη ζάχαρη δεν έχουν θέση στη βρεφική διατροφή.
Ποιες τροφές αποφεύγουμε τον πρώτο χρόνο;
Υπάρχουν ορισμένοι σημαντικοί κανόνες ασφάλειας:
-
Όχι μέλι πριν από τους 15 μήνες ζωής, λόγω του κινδύνου βρεφικής αλλαντίασης.
-
Όχι φρέσκο αγελαδινό γάλα ως κύριο ρόφημα πριν από τους 12 μήνες.
-
Αποφεύγουμε μη παστεριωμένο γάλα και μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά.
-
Δεν προσθέτουμε αλάτι ή ζάχαρη στο φαγητό του μωρού.
-
Αποφεύγουμε χυμούς και ζαχαρούχα ποτά.
-
Δεν δίνουμε ολόκληρους ξηρούς καρπούς ή άλλες τροφές με σχήμα, μέγεθος ή σκληρότητα που μπορεί να προκαλέσουν πνιγμονή.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται επίσης στην ασφαλή προετοιμασία και αποθήκευση των τροφίμων.
Πνιγμονή και gagging δεν είναι το ίδιο
Όταν ένα μωρό αρχίζει να μαθαίνει νέες υφές, μπορεί να εμφανίσει
gagging — να κάνει δηλαδή έντονες κινήσεις σαν να προσπαθεί να απομακρύνει την τροφή από το στόμα. Αυτό αποτελεί προστατευτικό αντανακλαστικό και δεν ταυτίζεται με την πραγματική απόφραξη του αεραγωγού.
Η πνιγμονή (choking), αντίθετα, είναι επείγουσα κατάσταση.
Για τον λόγο αυτό το μωρό πρέπει να τρώει πάντα καθιστό σε όρθια και σταθερή θέση και υπό συνεχή επίβλεψη ενηλίκου. Δεν τρώει ξαπλωμένο, περπατώντας ή παίζοντας και δεν αφήνεται μόνο του με τροφή.
Οι τροφές πρέπει πάντοτε να έχουν κατάλληλο μέγεθος, σχήμα και υφή για το αναπτυξιακό του στάδιο. Αποφεύγουμε τροφές που, λόγω της σκληρότητας, του σχήματος ή του μεγέθους τους, μπορεί να προκαλέσουν πνιγμονή, όπως ολόκληρους ξηρούς καρπούς, ωμό καρότο και σκληρά κομμάτια μήλου
«Δεν του άρεσε το μπρόκολο»
Ίσως. Ίσως όμως απλώς να μην το γνωρίζει ακόμη.
Τα μωρά γεννιούνται χωρίς εμπειρία από τις περισσότερες γεύσεις και χρειάζονται χρόνο για να εξοικειωθούν μαζί τους.
Αν απορρίψει μια τροφή, δεν χρειάζεται πίεση. Την απομακρύνουμε ήρεμα και μπορούμε να την ξαναπροσφέρουμε κάποια άλλη ημέρα.
Η ποικιλία έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ESPGHAN συστήνει έκθεση σε διαφορετικές γεύσεις και υφές, συμπεριλαμβανομένων λιγότερο γλυκών και πιο πικρών γεύσεων όπως εκείνων των πράσινων λαχανικών.
Δεν χρειάζεται λοιπόν να «κρύβουμε» κάθε λαχανικό μέσα σε γλυκά φρούτα για να το δεχθεί το μωρό.
Πόσα γεύματα χρειάζεται;
Στην αρχή οι ποσότητες είναι μικρές και αυξάνονται σταδιακά.
Ο ΠΟΥ προτείνει γενικά 2–3 γεύματα συμπληρωματικών τροφών ημερησίως στους 6–8 μήνες και σταδιακά 3–4 γεύματα από τους 9 μήνες, ανάλογα πάντα με τις ανάγκες του παιδιού και παράλληλα με το γάλα.
Δεν χρειάζεται όμως να μετατρέψουμε αυτές τις συστάσεις σε άκαμπτο ωράριο.
Άλλο μωρό θα προχωρήσει γρηγορότερα και άλλο πιο αργά. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η σταδιακή εξέλιξη της ποσότητας, της ποικιλίας και των υφών και η φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού.
Οι πρώτες τροφές είναι κάτι περισσότερο από θερμίδες
Η συμπληρωματική διατροφή δεν είναι απλώς η στιγμή που προσθέτουμε «στερεά» στο γάλα.
Είναι μια περίοδος κατά την οποία το παιδί μαθαίνει να αναγνωρίζει γεύσεις, να χειρίζεται διαφορετικές υφές, να μασά, να χρησιμοποιεί τα χέρια του, να πίνει από ποτήρι, να αντιλαμβάνεται την πείνα και τον κορεσμό του και σταδιακά να συμμετέχει στο οικογενειακό τραπέζι.
Δεν χρειάζεται να γίνει τέλεια.
Δεν χρειάζεται το μωρό να φάει μια συγκεκριμένη ποσότητα σε κάθε γεύμα, ούτε οι γονείς να ακολουθούν ένα περίπλοκο πρόγραμμα με ακρίβεια ημέρας.
Χρειάζονται ασφαλείς τροφές, ποικιλία, σταδιακή εξέλιξη των υφών, σεβασμός στα σημάδια πείνας και κορεσμού και χρόνος για εξερεύνηση.
Στόχος δεν είναι απλώς να μάθει το μωρό να τρώει. Είναι να αρχίσει να χτίζει, από τις πρώτες κιόλας μπουκιές, μια υγιή και ευχάριστη σχέση με το φαγητό.