Η νόσος χεριών–ποδιών–στόματος (Hand, Foot and Mouth Disease – HFMD) είναι μια συχνή ιογενής λοίμωξη της παιδικής ηλικίας, ιδιαίτερα σε παιδιά κάτω των 5 ετών. Εμφανίζεται συχνά με μικρές εξάρσεις σε παιδικούς σταθμούς και σχολεία και μεταδίδεται σχετικά εύκολα από παιδί σε παιδί.
Παρά την εικόνα του εξανθήματος, που μερικές φορές ανησυχεί τους γονείς, στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για ήπια νόσο που υποχωρεί μόνη της μέσα σε 7–10 ημέρες. CDC
Πού οφείλεται;
Η νόσος προκαλείται από διάφορους εντεροϊούς, συχνότερα από ιούς Coxsackie. Ο Coxsackie A16 αποτελεί συχνό αίτιο, ενώ ο Coxsackie A6 μπορεί να προκαλέσει πιο εκτεταμένο εξάνθημα. Ο Enterovirus A71 έχει συσχετιστεί, σπανιότερα, με σοβαρότερες εκδηλώσεις. CDC
Στην καθημερινή κλινική πράξη, όμως, συνήθως δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιος ακριβώς ιός προκάλεσε τη λοίμωξη. Η διάγνωση γίνεται κατά κανόνα από την ηλικία την κλινική εικόνα του παιδιού, δηλαδή τα συμπτώματα και τη χαρακτηριστική εικόνα του εξανθήματος. CDC
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Η νόσος μπορεί να ξεκινήσει με πυρετό, πονόλαιμο, μειωμένη όρεξη και αίσθημα αδιαθεσίας.
Στη συνέχεια εμφανίζονται χαρακτηριστικές επώδυνες μικρές βλάβες ή φυσαλίδες μέσα στο στόμα, ενώ εξάνθημα μπορεί να παρουσιαστεί στις παλάμες και στα πέλματα. Βλάβες είναι δυνατόν να εμφανιστούν επίσης στους γλουτούς, στα πόδια ή στα χέρια. CDC
Δεν παρουσιάζουν όλα τα παιδιά ακριβώς την ίδια εικόνα. Σε ορισμένα το εξάνθημα είναι περιορισμένο, ενώ σε άλλα μπορεί να είναι αρκετά εκτεταμένο.
Πόσο διαρκεί;
Στα περισσότερα παιδιά η νόσος υποχωρεί χωρίς ειδική θεραπεία μέσα σε
7 έως 10 ημέρες. CDC
Το πρόβλημα που συχνότερα χρειάζεται προσοχή δεν είναι το ίδιο το εξάνθημα, αλλά ο πόνος από τις βλάβες στο στόμα. Ένα μικρό παιδί μπορεί εξαιτίας του πόνου να αρνείται να πιει και έτσι να κινδυνεύσει από
αφυδάτωση. CDC
Τι μπορούμε να κάνουμε στο σπίτι;
Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία για τον ιό και τα αντιβιοτικά δεν έχουν θέση στη θεραπεία μιας απλής νόσου χεριών–ποδιών–στόματος.
Η αντιμετώπιση έχει στόχο να κάνει το παιδί να αισθάνεται καλύτερα μέχρι να περάσει η λοίμωξη.
Προσφέρουμε συχνά υγρά. Δροσερά υγρά μπορεί να είναι πιο εύκολα ανεκτά όταν πονάει το στόμα. Καλό είναι να αποφεύγονται όξινα ροφήματα, όπως ορισμένοι χυμοί, εάν ερεθίζουν τις βλάβες.
Προτιμούμε μαλακές και δροσερές τροφές, όπως γιαούρτι ή άλλες τροφές που το παιδί μπορεί να καταπιεί χωρίς μεγάλη ενόχληση. Δεν χρειάζεται να το πιέζουμε να φάει. Για λίγες ημέρες, η επαρκής πρόσληψη υγρών είναι σημαντικότερη από την ποσότητα στερεάς τροφής.
Για τον πυρετό ή τον πόνο μπορούν να χρησιμοποιηθούν
παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη, στην κατάλληλη για το παιδί δοσολογία και σύμφωνα με τις οδηγίες του παιδιάτρου.
Ασπιρίνη δεν χορηγείται σε παιδιά. CDC
Οι φυσαλίδες δεν πρέπει να τρυπιούνται. Διατηρούμε το δέρμα καθαρό και αφήνουμε τις βλάβες να επουλωθούν μόνες τους. CDC
Πώς μεταδίδεται;
Η νόσος χεριών–ποδιών–στόματος είναι ιδιαίτερα μεταδοτική.
Ο ιός μπορεί να μεταδοθεί με σταγονίδια και εκκρίσεις από τη μύτη και το στόμα, με στενή επαφή, μέσω του υγρού των φυσαλίδων, από μολυσμένες επιφάνειες και αντικείμενα, αλλά και μέσω των κοπράνων. CDC
Η μεταδοτικότητα είναι μεγαλύτερη κατά την πρώτη εβδομάδα της νόσου, όμως ο ιός μπορεί να συνεχίσει να αποβάλλεται για ημέρες ή και εβδομάδες μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων. CDC
Γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία το καλό πλύσιμο των χεριών — κυρίως μετά την αλλαγή πάνας ή τη χρήση της τουαλέτας — καθώς και ο καθαρισμός παιχνιδιών και επιφανειών που αγγίζονται συχνά. Καλό είναι επίσης να αποφεύγεται η κοινή χρήση ποτηριών, μαχαιροπίρουνων και πετσετών. CDC
Πότε μπορεί να επιστρέψει στον παιδικό σταθμό ή στο σχολείο;
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να εξαφανιστούν όλες οι δερματικές βλάβες.
Σύμφωνα με τις οδηγίες του CDC, το παιδί μπορεί συνήθως να επιστρέψει όταν δεν έχει πυρετό, αισθάνεται αρκετά καλά ώστε να συμμετέχει στις δραστηριότητες και δεν έχει ανεξέλεγκτη σιελόρροια εξαιτίας των βλαβών στο στόμα. Μπορεί παράλληλα να υπάρχουν ειδικότερες οδηγίες από το σχολείο ή τις τοπικές υγειονομικές αρχές, ιδιαίτερα σε περίπτωση έξαρσης. CDC
Η παραμονή στο σπίτι μέχρι να εξαφανιστεί και η τελευταία φυσαλίδα συνήθως δεν προσφέρει ουσιαστικό όφελος στον περιορισμό της μετάδοσης, καθώς ο ιός μπορεί να αποβάλλεται για αρκετό διάστημα. nhs.uk
Μπορεί να εμφανιστεί ξεφλούδισμα ή αλλαγή στα νύχια;
Μετά την ανάρρωση μπορεί σε ορισμένα παιδιά να εμφανιστεί
ξεφλούδισμα του δέρματος στα χέρια ή στα πόδια.
Έχουν επίσης αναφερθεί σπάνια αλλαγές ή ακόμη και προσωρινή αποκόλληση νυχιών μερικές εβδομάδες μετά τη νόσο. Τα νύχια συνήθως αναπτύσσονται ξανά φυσιολογικά. Το CDC σημειώνει, πάντως, ότι δεν έχει αποδειχθεί οριστικά ότι η ίδια η νόσος αποτελεί την αιτία της απώλειας των νυχιών. CDC
Πότε πρέπει να επικοινωνήσετε με τον παιδίατρο;
Στις περισσότερες περιπτώσεις η πορεία είναι ομαλή. Χρειάζεται όμως ιατρική αξιολόγηση όταν το παιδί δεν μπορεί να πιει επαρκώς ή παρουσιάζει σημεία αφυδάτωσης, έχει πυρετό που επιμένει περισσότερο από τρεις ημέρες, παρουσιάζει έντονα συμπτώματα ή δεν βελτιώνεται μέσα σε περίπου 10 ημέρες. Χαμηλότερο όριο επικοινωνίας χρειάζεται στα πολύ μικρά βρέφη και στα παιδιά με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
CDC
Άμεση ιατρική εκτίμηση χρειάζεται εάν το παιδί παρουσιάζει ασυνήθιστη υπνηλία ή δυσκολία στην αφύπνιση, σπασμούς, δυσκολία στην αναπνοή, έντονο πονοκέφαλο με δυσκαμψία του αυχένα ή οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή της γενικής του κατάστασης. Οι σοβαρές νευρολογικές επιπλοκές είναι πολύ σπάνιες, αλλά απαιτούν άμεση αξιολόγηση. CDC
Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμάστε
Η νόσος χεριών–ποδιών–στόματος μπορεί να είναι εντυπωσιακή στην εμφάνιση, αλλά στη μεγάλη πλειονότητα των παιδιών είναι ήπια και αυτοπεριοριζόμενη.
Τις ημέρες της νόσου δίνουμε έμφαση στην ενυδάτωση, στην ανακούφιση του πόνου, στην υγιεινή των χεριών και στην παρακολούθηση της γενικής κατάστασης του παιδιού.
Και, όπως πάντα, όταν η εικόνα του παιδιού σας προβληματίζει ή δεν εξελίσσεται όπως περιμένατε, επικοινωνήστε με τον παιδίατρό σας.